Als de discussie over het stemrecht van zestien- en zeventienjarigen iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het wel dat jongeren blijkbaar watjes zijn. Want, ter herinnering, ze mochten eerst Europees gaan stemmen en nu moeten ze. Maar meteen werden we overspoeld door een lawine aan infantiel gezemel.

‘Hoe moeten wij nu nog kunnen volgen?’ vroeg de voorzitster van de Vlaamse scholierenkoepel zich wanhopig af, alsof nu plots het dak van de wereld naar beneden was gekomen. ‘En dat op tachtig dagen vóór 9 juni! En 9 juni, dat is midden in de examenperiode! (...) Nu moet alles op alles worden ingezet om de jongeren op de verkiezingen voor te bereiden.’ De Vlaamse Jeugdraad gaat nog een stap verder en noemt het arrest van het Grondwettelijk Hof ‘volstrekt onaanvaardbaar’; men vreest een ‘heksenjacht’. De kennelijk onvermijdelijke woorden slachtoffer en kwetsbaar vielen.

Hebben we onze kinderen zodanig verpamperd dat zo’n akkefietje hen helemaal van hun melk kan brengen? Het is ronduit verbazingwekkend hoe onze media daarin zonder reserve meegaan. Al kan het ook zijn dat de media dit zelf organiseren en onze kinderen braaf de rol spelen die ze geacht worden te spelen.

Want een akkefietje, dat is het. Omdat bij ons de stemplicht – eigenlijk de opkomstplicht – al lang is afgeschaft. De laatste keer dat iemand een boete heeft betaald omdat hij niet was komen stemmen, dat was begin jaren tachtig. Al meer dan twintig jaar en bij elke verkiezing laat zowel de minister van Justitie als het college van procureurs-generaal weten dat wie niet komt opdagen niets te vrezen heeft. Een mooi voorbeeld overigens van hoe niet de wetgever maar justitie de wet bepaalt…

De groep niet-stemmers wordt bijgevolg keer op keer groter. Als een groot deel van de zestien-en zeventienjarigen daar nog bijkomt, maakt dat niet zoveel uit. Bovendien zijn ze, omdat ze minderjarig zijn, niet eens verantwoordelijk: als ze niet gaan stemmen en toch zouden worden vervolgd, kunnen alleen de ouders worden aangesproken.

In die zin was het op de televisie leuk om zien dat een aantal kinderen de oplossing voor het groot probleem al hadden gevonden: ze gingen een volmacht geven aan hun ouders. Anderen gingen zelf stemmen, maar kondigden aan dat ze aan mama en papa gingen vragen voor wie ze moesten stemmen. De werkelijkheid is sterker dan de schijn.

Want zoals bijna altijd als het om politieke vernieuwing gaat, is die schijn nooit ver weg. Uit alle onderzoek blijkt dat zestien-zeventien jarigen in overgrote meerderheid niet eens vragen om stemrecht. Het is bij nader toezien niet verwonderlijk dat dan uitgerekend het Europees Parlement desondanks aan de lidstaten vraagt om stemrecht toe te kennen vanaf zestien. Van al onze parlementen is het Europese immers het meest wereldvreemd.

Stemrecht voor zestienjarigen is alleen aan de orde omdat sommige politieke partijen denken daarvan beter te worden. Al blijkt dat vooral een kwestie van wensdenken. Het is waarop Groen zich heeft verkeken bij de klimaatmarsen. You ain’t seen nothing yet, riep een triomfantelijke Kristof Calvo in de Kamer. Calvo rekent altijd en misrekent zich soms.

Eenvoudig telwerk leert immers iets anders. De zestien-en zeventienjarigen vertegenwoordigen twee procent van het electoraat.  Stel dat die allemaal voor één en dezelfde partij stemmen, dan zorgen ze dus voor maximaal twee procent verschil.

Maar natuurlijk stemmen die niet voor één partij. In Nederland is gebleken dat alvast de groep tussen de achttien en vijfentwintig heeft gestemd zoals de rest: in dezelfde mate voor Wilders dus als alle andere Nederlanders. Correcte politici blijken dus ook in deze leeftijdsgroep een nieuw volk te moeten kiezen.

Aan de UGent is onderzocht of het toekennen van stemrecht aan zestienjarigen ervoor zou zorgen dat de interesse voor politiek bij jongeren toeneemt. Nauwelijks, was het antwoord. En nog erger. Een grote groep kondigde aan in de verkiezingsperiode zeker niet naar de televisie te zullen kijken: het is er dan nog saaier dan anders, vonden ze.

Het is overigens bijzonder vreemd dat het bij ons de bedoeling was alleen voor het Europees Parlement dat jonge stemrecht in te voeren. Niet voor de federale, Vlaamse of lokale verkiezingen. Terwijl al meer dan veertig jaar terug de Raad van Europa – zoals u weet heeft die niets te maken met de EU – net het omgekeerde zei. Zestienjarigen mochten van de Raad stemrecht krijgen voor de gemeenteraden. Omdat, zei de Raad, ze daar tenminste weten waarover het gaat.

Het doet me ook denken aan één van de VLD-congressen uit de jaren negentig. Toen waren dat bruisende toestanden met meer dan duizend mensen in één zaal; het confederalisme en de afschaffing van de monarchie werden er als partijstandpunten aangenomen. Met Guy Verhofstadt in de rol van Grote Vernieuwer. Hij bleek achteraf de Grote Vervalser; de liberalen betalen er dertig jaar na datum nog altijd de prijs voor.

Ook voor Verhofstadt was stemrecht op zestien de evidentie zelve; niet het minst, zei hij, omdat de zestien- en zeventienjarigen dat ook eisten. Maar op het congres, waar toen iedereen vrijuit mocht spreken, vroeg een oude Gentse liberaal of er in de zaal zestien- en zeventienjarigen waren. Niemand. Congresvoorzitter Rik Daems kondigde bliksemsnel de volgende resolutie aan.

Van mij – het zal u verbazen – mogen zestienjarigen gaan stemmen. Voor alles. Eén voorwaarde wel: wekenlange woeste betogingen voor beter onderwijs. En tegen de vertrutting van de samenleving.

Doorbraak, 26 maart 2024