Het overkomt me nooit, maar het is gebeurd: ik zat tv te kijken en mijn gedachten dwaalden af naar de wiskundeles van meer dan vijftig jaar geleden. Over de limieten. Limieten, weet ik nog, zijn waarden die je wel kan berekenen maar nooit helemaal kan realiseren; je komt wel heel aardig in de buurt. Voor wie nog minder wiskundig talent heeft dan ik: als ik de afstand tussen mij en de muur telkens met de helft verklein zal ik nooit tegen de muur botsen, maar ik kom er wel vervaarlijk dichtbij.

Aan tafel in De Zevende Dag: Tinne Van der Straeten en Zuhal Demir. Over het klimaat. De dag van de klimaatbetoging, de tweede dag van de Grote Klimaatconferentie in Dubai, drie dagen na het (in theorie) draconische klimaatarrest van het Brusselse Hof van Beroep. Demir gaat naar Cassatie.

Van der Straeten had eerder gezegd dat ze blij was met dat arrest, maar als wordt opgemerkt dat het vreemd is, een veroordeelde die blij is met de veroordeling, slikt ze dat in. (Ze had moeten zeggen dat ze à la limite blij was). Demir heeft ook een limiet: het klimaatbeleid moet de pijngrens van de bevolking respecteren, zegt ze. Botsende limieten.

Demir is goed voorbereid. Als we het Hof van Beroep volgen, zegt ze, sluit zowel BASF in Antwerpen als Arcelor Mittal in Gent, en mogen de boeren het ook definitief vergeten. Het degrowth scenario. In het Nederlands: het krimpscenario. Dat blijkt ook bij de kijkers de eerste zorg te zijn: moet dat? België is goed voor 0,3 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. En wie gaat dat betalen? We betalen al zoveel belasting. De limieten dus.

Een mevrouw klaagt dat ze op honderdvijftig meter van haar huis windmolens heeft staan. Van der Straeten merkt op dat als bij die mevrouw de molens volop draaien ze tenminste weet dat op dat moment elektriciteit goedkoop is. Zoals bij de politie is bij windmolens nabijheid kennelijk van belang.

Wat beslist niet krimpt is onze behoefte aan energie. De servers waarop deze column en alle andere informatie wordt opgeslagen verbruiken meer energie dan de wereldwijde luchtvaart…

Demir tegen Van der Straeten: de een zegt van de ander dat ze veel te veel op de rem staat. Demir tegen Van der Straeten, dat is atoomenergie tegen zon en wind. Toegegeven, kernenergie is moeders mooiste niet: straling, afval, wapens. En het duurt eeuwen voor ze er staan. Maar wel efficiënt, geen CO2, excellente luchtkwaliteit, en op wat langere termijn ook een stuk goedkoper want ze gaan lang mee. Ze nemen minder plaats in en ze kosten op de koop toe per geproduceerde hoeveelheid energie minder levens dan de windmolens. Bij de installatie van die turbines willen er namelijk weleens ongelukken gebeuren.

Ik dwaal af. Vervangen we binnenkort, als de boeren verjaagd zijn, de weiden als wiegende zeeën door weiden vol zonnepanelen? (De lettergrepen kloppen…) En zetten we ons mooiste natuurpark, de Noordzee, vol molens? A la limite, zit ik te denken, hebben we zon en wind niet nodig; atoomenergie kan volstaan…

Misschien, als de zon schijnt en de wind waait, is een kerncentrale wel volslagen nutteloos? Maar soms schijnt de zon niet en waait het evenmin – dat zijn de weersomstandigheden die meteorologen Dunkelflaute noemen (wat een woord!) – en dan zitten we zonder energie. We moeten dus kiezen tussen of te veel of te weinig. Is er een limiet aan het voorzorgsprincipe?

In maart van dit jaar zei Ursula von der Leyen dat kernenergie geen strategische oplossing kon zijn voor CO2-vermindering. Ik begreep daar niets van. Op een moment dat de wereldwijde CO2-uitstoot nog altijd in een bijna rechte lijn omhoog schiet? Op een moment dat von der Leyens thuisland na de kernuitstap het grootste deel van zijn energie put uit bruin- en steenkool?

Ik dwaal nog meer af, het is karaktermisvorming. In De doodgravers van België van Wouter Verschelden (over de vorming van de Vivaldi-regering) staat beschreven (p. 243-244) hoe Ecolo en stoemelings in de regeerverklaring laat zetten dat de kerncentrales dicht gaan. Correctie: Ecolo-voorzitter Nollet (hij werd minister op zijn negenentwintigste, hij weet van wanten) zorgt ervoor dat de voorwaarden om ze open te houden zo zwaar worden dat sluiting onvermijdelijk is.

En stoemelings? De andere partijen zijn op dat moment al volop bezig met de vraag wie premier wordt. Maar CD&V-voorzitter Joachim Coens wil er helemaal zeker van zijn dat aan de abortuswetgeving niet zal worden geraakt. Zo dicht bij de meet geeft iedereen daarop toe. Maar Nollet ziet zijn kans: aan de abortuswetgeving wordt alleen niet geraakt als ook de kerncentrales dicht gaan. Iedereen vindt nog maar eens dat er nu niet moeilijk moet worden gedaan. Nollet en Coens vinden dat ze allebei hun slag hebben thuisgehaald.

Ik kijk weer naar De Zevende Dag. Demir noemt haar opponente Tinne. Van der Straeten spreekt over collega Demir. De limieten van het ons-kent-ons. Het debat moet stoppen want, zegt de moderator, Van der Straeten moet naar Dubai. Om mee de wereld te redden, zegt ze. En ik blijf hier, zegt Demir, om te werken aan de welvaart. Het verschil tussen links en rechts is dat tussen drama en werkelijkheid.

Doorbraak, 05 december 2023